Fjárlög 2010: skaðlegar áherslur

Fjármálaráðherra kynnti í dag Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010. Það kemur fáum á óvart að í frumvarpinu er gert ráð fyrir stórtækum aðgerðum í ríkisfjármálum sem ætlað er að brúa þann mikla fjárlagahalla sem ríkið stendur nú frammi fyrir. Samkvæmt frumvarpinu er stefnt að bata í rekstri sem nemur tæplega 100 mö.kr. en óhætt er að segja að megnið af þeim aðgerðum eigi sér stað í gegnum skattahækkanir.

Samkvæmt stöðugleikasáttmála sem undirritaður var af ríkisstjórn og aðilum vinnumarkaðar í sumar var lögð áhersla á að hlutdeild tekjuöflunar í ríkisfjármálum yrði ekki of mikil. Miðað var við að skattar yrðu lækkandi hlutfall aðlögunaraðgerða og ekki samtals hærri en 45% þeirra fyrir árin 2009 – 2011.

Nú þegar aðgerðir ársins 2009 liggja fyrir í formi bandorms (sem samþykktur var á sumarþingi) og fjárlagafrumvarp ársins 2010 hefur verið kynnt má telja ljóst að verulega er vegið að áðurnefndum stöðugleikasáttmála. Um leið er vegið að heimilum og fyrirtækjum í landinu og jafnvægi milli hins opinbera og almenns vinnumarkaðar. Aðlögunaraðgerðir sumarsins voru nær eingöngu á tekjuhliðinni, í formi hækkaðra skatta og nú eru enn frekari skattahækkanir boðaðar án samsvarandi aðhaldsaðgerða hjá hinu opinbera. 

Meðal þess sem lagt er til í fjárlagafrumvarpinu eru umtalsverðar hækkanir á beinum sköttum einstaklinga og heimila, þ.e. tekju- og fjármagnstekjuskatti, nýir auðlinda-, orku- og umhverfisskattar sem leggjast ekki eingöngu á fyrirtæki í stóriðju heldur á öll fyrirtæki og heimili í landinu í formi hærra orkuverðs, stóraukning á neyslusköttum og vörugjöldum og svo mætti lengi telja.

Það er ljóst að breikka þarf tekjugrunn hins opinbera og ekki getur talist raunhæft að brúa fjárlagagatið eingöngu með aðhaldi í ríkisrekstri – sér í lagi til skemmri tíma. Engu að síður er forkastanlegt hvernig stjórnvöld hyggjast varpa stærstum hluta vandans á löskuð heimili og fyrirtæki í landinu. Nú hefur þegar átt sér stað veruleg aðlögun hjá heimilum og fyrirtækjum sem sést best á verulegum samdrætti í einkaneyslu, hruni í fjárfestingu einkaaðila, auknum gjaldþrotum fyrirtækja og lækkandi launum á almennum vinnumarkaði. Hið opinbera verður að taka þátt með sama hætti. Í ljósi þenslu í ríkisútgjöldum síðustu ár er með öllu ótækt að jafn máttlítil skref séu stigin í átt til niðurskurðar og aðhalds og raun ber vitni í fjárlagafrumvarpinu.  Skattpíning fyrirtækja og heimila, til að verja útgjöld og störf í opinbera geiranum eru í besta falli skammgóður vermir. 

Viðskiptaráð Íslands mótmælir harðlega skattastefnu stjórnvalda, enda vinnur hún gegn markmiðum um endurreisn hagkerfisins, auknu atvinnustigi og uppbyggingu sterks og sjálfbærs velferðarkerfis.

Viðskiptaráð mun á næstu vikum kanna fjárlögin til hlítar og mögulegar leiðir til úrlausnar á bágri stöðu ríkissjóðs. Í nóvember mun ráðið svo gera grein fyrir tillögum sínum í skýrslu. Þetta yrði ekki í fyrsta skipti sem ráðið myndi láta sig varða stöðu ríkissjóðs, en ráðið fjallaði ítarlega um útþenslu ríkissjóðs í skýrslunni Útþensla hins opinbera: orsakir, afleiðingar og úrbætur.