Jákvæð skref í einföldun heilbrigðiseftirlits

Viðskiptaráð hefur tekið til umsagnar ofangreind frumvarpsdrög. Meginmarkmið frumvarpsins er aukið samræmi eftirlits, einföldun og skilvirkni með því að færa ábyrgð á eftirliti með hollustuháttum og mengunarvörnum frá heilbrigðiseftirlitum sveitarfélaga til Umhverfis- og orkustofnunar og ábyrgð á eftirliti með matvælum til Matvælastofnunar og þannig fækka eftirlitsaðilum úr ellefu í tvo.

Mikilvægt skref í átt að aukinni skilvirkni

Viðskiptaráð fagnar markmiðum frumvarpsdraganna um að auka skilvirkni og því að ráðast eigi í breytingar á umhverfi heilbrigðiseftirlits. Mikið óhagræði fylgir núverandi fyrirkomulagi og skortur er á samræmi í framkvæmd heilbrigðiseftirlits. Heilbrigðisumdæmin reka t.d. fimm mismunandi gagnagrunna, gjaldskrár eru ósamræmdar milli heilbrigðisumdæma og nefndirnar misvel búnar hvað varðar fjárráð og mannafla, sem hefur áhrif á getu þeirra til að sinna skyldum sínum.

Frumvarpsdrögin stuðla að auknu samræmi í framkvæmd eftirlits og bættum aðstæðum bæði eftirlitsþega og eftirlitsaðila. Mikilvægt er að eftirlit sé samræmt um allt land, þannig að eftirlitsskyldir aðilar búi við sömu kröfur í sambærilegum tilvikum, niðurstöður eftirlits séu sambærilegar og ferlar byggi alls staðar á sama grunni.

Óhagræðið við núverandi fyrirkomulag hefur jafnframt lengi legið fyrir og ljóst að breytinga er þörf. Í skýrslu frá árinu 2001 um Hollustuvernd ríkisins er fjallað um þau vandamál sem fylgja fyrirkomulaginu, sérstaklega hvað varðar samræmingu, þegar eftirlitið er í höndum svo margra aðila. Heilbrigðiseftirlit var líka umfjöllunarefni í skýrslu Hagfræðistofnunar um eftirlitsiðnaðinn á Íslandi frá 2003. Um galla fyrirkomulagsins var einnig fjallað í úttekt Ríkisendurskoðunar á Matvælastofnun frá árinu 2013, í skýrslu frá starfshópi um fyrirkomulag heilbrigðiseftirlits frá árinu 2015, í greiningu KPMG á opinberu eftirliti frá 2020 og nú síðast í skýrslu starfshóps um fyrirkomulag eftirlits með hollustuháttum, mengunarvörnum og matvælum frá því í ágúst 2023.

Viðskiptaráð telur jafnframt jákvætt að gert sé ráð fyrir þróun sameiginlegs upplýsingakerfis sem tryggi gagnsæi, aðgengi, stöðlun og aukna möguleika á sjálfsafgreiðslu. Samræmd skráning og skýr upplýsingagjöf eru lykilatriði í því sambandi.

Aukið hagræði af faggiltum eftirlitsstofum

Viðskiptaráð hvetur eindregið til þess að framkvæmd eftirlitsins verði útvistað til faggiltra eftirlitsaðila og skýrt verði kveðið á um slíka útvistun í 58. gr. frumvarpsins. Stjórnsýsluþáttur eftirlitsins yrði þá áfram í höndum ríkisstofnunarinnar, en faggiltir skoðunaraðilar myndu sjá um framkvæmd eftirlitsins. Þannig mætti skapa forsendur til að þróa eftirlitsaðferðir með þeim hætti að óhagræði eftirlitsskyldra aðila sé lágmarkað án þess að dregið sé úr kröfum um öryggi og vernd. Þetta fyrirkomulag myndi jafnframt gera einstaklingum sem starfa í heilbrigðiseftirliti tækifæri til að setja á fót eigin rekstur og keppa sín á milli.

Ávinningur þess að fela faggildum aðilum framkvæmd eftirlits getur verið mikill. Dæmi um slíkt er öryggiseftirlit með bifreiðum sem var til ársins 1989 aðeins í höndum Bifreiðaeftirlits ríkisins. Árið 1995 var framkvæmd eftirlitsins gefin frjáls og í kjölfarið hófu einkareknar skoðunarstofur að sinna eftirlitinu. Stjórnsýsluþáttur eftirlitsins var áfram á vegum opinberrar stofnunar, sem í dag er Samgöngustofa. Í dag eru fjórar starfandi einkareknar faggiltar skoðunarstofur sem sinna eftirliti með öryggi bifreiða um allt land með góðu móti.

Að framangreindu virtu hvetur Viðskiptaráð til þess að frumvarpið nái fram að ganga og að framkvæmd eftirlitsins verði útvistað til faggiltra skoðunaraðila samhliða þeirri stjórnsýslulegu endurskipulagningu sem frumvarpið gerir ráð fyrir.

Umsögnina í heild sinni má lesa hér.