Óhagkvæm nýting á auðlindinni

Viðskiptaráð hefur tekið til umsagnar frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Í umsagnarbeiðni frá atvinnuveganefnd kom fram að nefndin hefði fjallað um breytingar á frumvarpinu og að fyrirhugað sé að fella brott öll ákvæði þess að undanskildum a-lið 3. gr. Óskað var eftir að umsagnir tækju einungis til þess ákvæðis. Samkvæmt a-lið 3. gr. á að taka upp tímabundna heimild til að ráðstafa viðbótaraflamagni til strandveiða. Auk ráðstöfun viðbótaraflamagnsins á að taka upp jöfnunarákvæði sem tryggja á að heildarúthlutun fari ekki fram úr vísindalegri ráðgjöf til lengri tíma litið.

Ekki tilefni til að víkja frá ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar

Frumvarpið veitir heimild til að víkja frá ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og veiða allt að 2700 tonn umfram það aflamagn sem ráðlagt var fyrir fiskveiðiárið 2025/2026. Almenn sátt hefur ríkt um ráðgjöf stofnunarinnar og mikilvægi hennar þegar kemur að því að tryggja sjálfbærar veiðar á Íslandsmiðum. Ekki verður séð að málefnalegar ástæður liggi fyrir því að víkja frá vísindalegri ráðgjöf.

Viðskiptaráð telur að verulega skorti á líffræðilegt áhrifamat með frumvarpinu. Í greinargerð er ekki gerð tilraun til að meta hvaða áhrif umframveiði mun hafa á einstaka stofna til framtíðar. Ætla má að umframveiði muni leiða til þess að stofnarnir sem ofveitt er af verði í kjölfarið minni nokkur ár fram í framtíðina, með tilheyrandi neikvæðum áhrifum á greinina í heild sinni. Minni stofnar og þ.a.l. minni heildarafli vegna veiði umfram ráðgjöf myndu þýða að skatttekjur ríkisins af greininni yrðu minni en ella hefði orðið. Áhrif frumvarpsins myndu því fyrirsjáanlega vera neikvæð, á fiskistofnana, heildarafla, afkomu fyrir­tækja og einstaklinga sem starfa í sjávarútvegi og tekjur ríkissjóðs.

Strandveiðar óhagkvæmt fyrirkomulag sem ekki ætti að bæta í

Þá vill Viðskiptaráð árétta að strandveiðar eru í grunninn óhagkvæm nýting á sjávarauðlindinni. Fyrirkomulagið felur í sér kapphlaup á miðin, líkt og var við lýði fyrir setningu kvótakerfisins, en það leiðir til hærri sóknarkostnaðar, dregur úr verðmæti aflans og eykur hvata til að sækja sjóinn við hættulegar aðstæður. Í ljósi þess að afli er ekki sóttur með eins hagkvæmum hætti og kostur er fela strand­veiðar í sér efnahagslega sóun. [1]

Þessi óhagkvæmni er ljós þegar ársreikningar þeirra sem stunda strandveiði og annarra aðila í útgerð eru bornir saman. Þegar hreint hagnaðarhlutfall (EBT) samkvæmt árgreiðsluaðferð er skoðað á árunum 2018-2023 sést að það var neikvætt um 6,3% fyrir strandveiðibáta, á meðan að hlutfallið var jákvætt fyrir allar aðrar tegundir skipa. Er það þrátt fyrir að þau sem stundi strandveiðar hafi ekki þurft að greiða fyrir þær aflaheimildir sem þau veiða og fá 40% afslátt af veiðigjöldum. [2] Í þessu samhengi bendir Viðskiptaráð á 1. gr. laga um stjórn fiskveiða þar sem tíundað er það markmið laganna að tryggja skuli hagkvæma nýtingu nytjastofna sjávar. Af framangreindu er ljóst að veiting viðbótarafla til strandveiða gengur gegn markmiðum þeirra laga.

Viðskiptaráð hvetur til þess að frumvarpið nái ekki fram að ganga, þar sem það miðar að því að bæta í óhagkvæmt kerfi með því að ganga fram hjá vísindalegri ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Nær væri að stjórnvöld myndu einbeita sér að því að styrkja sjávarútveginn í heild sinni. Það mætti gera með því að létta á skrifræðiskvöðum, draga úr skattlagningu á greinina og efla samkeppnishæfni greinarinnar, t.d. með því að draga úr umfangi strandveiða.