Tækifæri barna ráðast af grunnskóla fremur en getu

Verulegur munur á útskriftum úr framhaldsskólum eftir grunnskólum

Ný skýrsla mennta- og barnamálaráðuneytisins sýnir verulegan mun á því hversu hátt hlutfall nemenda lýkur framhaldsskóla eftir því úr hvaða grunnskóla þeir koma (mynd 1).* Í Fellaskóla höfðu aðeins 25% nemenda lokið framhaldsskóla þremur árum eftir lok grunnskóla, samanborið við 96% nemenda úr Smáraskóla. [1] [2]

Þessi munur bendir til þess að nemendur búi við afar ólík tækifæri í grunnskólakerfinu. Að óbreyttu er hætta á að grunnskólakerfið þróist áfram í átt að félagslega aðgreindum skólum þar sem búseta og grunnskóli hafa ráðandi áhrif á framtíðarmöguleika barna. Það dregur úr félagslegum hreyfanleika og grundvallarsjónarmiði um jafnræði í grunnskólakerfinu.

Ósamræmi í einkunnagjöf veldur ójafnræði

Viðskiptaráð greindi jafnframt samband milli lokaeinkunnar nemenda í stærðfræði við lok grunnskóla og aðaleinkunnar þeirra úr framhaldsskóla. Greiningin byggir á nýjum gögnum ráðuneytisins og nær til skóla þar sem umframaðsókn var eftir skólavist.

Niðurstöðurnar benda til þess að grunnskólaeinkunnir séu ekki sambærilegar milli skóla og að það skapi ójafnræði við inntöku í framhaldsskóla (mynd 2). Gögnin sýna annars vegar nemendur geta fengið mismunandi grunnskólaeinkunnir en síðar náð sambærilegum árangri í framhaldsskóla. Hins vegar sýna þau að nemendur með sömu grunnskólaeinkunn geta síðar náð afar misjöfnum árangri í framhaldsskóla.

Þetta bendir til þess að einkunnir endurspegli ekki sömu færni milli skóla. Þegar ósamræmdar einkunnir eru síðan notaðar til að úthluta takmörkuðum plássum í eftirsótta framhaldsskóla skapast augljóst ójafnræði. Nemendur geta þannig orðið af tækifærum vegna þess hvaða grunnskóla þeir sóttu fremur en raunverulegrar getu eða námsárangurs.

Samræmdir mælikvarðar og jafnræði skila árangri

Viðskiptaráð fagnar því að fram séu komin gögn sem varpa ljósi á stöðuna í menntakerfinu. Um langt skeið hefur skortur á gögnum takmarkað möguleika til að meta stöðu íslenskra skóla og bregðast við þeim vanda sem birtist meðal annars í lökum námsárangri í alþjóðlegum samanburði.

Af gögnunum er ljóst að þörf er á að taka upp samræmda mælikvarða að nýju við lok grunnskóla og að framhaldsskólum verði heimilt að taka mið af þeim við innritun. Með því mætti stuðla að því að nemendur séu metnir á sambærilegum forsendum, óháð því hvaða grunnskóla þeir sækja.

Jafnframt er nauðsynlegt að greina betur ástæður þess að svo mikill munur er á námsárangri og útskriftarhlutfalli milli grunnskóla. Meginmarkmið skólakerfisins hlýtur að vera að tryggja öllum börnum jöfn tækifæri, óháð búsetu eða bakgrunni.

Framtíðartækifæri barna eiga ekki að ráðast af því hvaða grunnskóla þau sóttu heldur getu þeirra og árangri. Samræmdir mælikvarðar, aukin gagnasöfnun og markvissar úrbætur eru forsenda þess að tryggja jafnræði innan menntakerfisins á ný.