Bensíni hellt á verð­bólgu­bálið

Hagstofan birti nýverið verðbólgutölur fyrir janúar sem ollu miklum vonbrigðum. Verðbólgan hækkaði um 0,38% á milli mánaða og mælist nú 5,2% á ársgrundvelli – það hæsta frá því í september 2024.

En það voru ekki bara tölurnar sem ollu vonbrigðum, heldur einnig viðbrögð ríkisstjórnarinnar. Í stað þess að líta í eigin barm ákváðu leiðtogar landsins að gera olíufélög og bílaumboð að sökudólgum. Það má telja sérstakt í ljósi þess að hækkunina má rekja til aðgerða ríkisstjórnarinnar sjálfrar: hækkunar vörugjalda á bifreiðar og lækkunar rafbílastyrks.

Skuldinni skellt á aðra

Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra, varpaði ábyrgð á olíufélögin: „Við sjáum það á tölunum að lækkun á eldsneytisverði er ekki að mæta að fullu þeirri lækkun sem við bjuggumst við miðað við okkar lækkanir. Þannig að ég set að hluta til ábyrgð á olíufélögin hvað það varðar. Þau þurfa að passa sig þegar kemur að verðlagningu. Ég veit að þau finna hitann af því og ég treysti því að þau geri þetta með sanngjörnum hætti,” sagði Kristrún.

Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráherra, tók í svipaðan streng: „Hækkunin sem er að verða núna á verðbólgu er vegna annarra þátta, þ.e.a.s. hækkunar á eldsneytisverðinu sjálfu og álagningu eldsneytis eða annarra slíkra þátta og álagningu á bifreiðar,“ sagði Daði.

Eldsneytisverð rímar en vörugjöld vanmetin

Þrátt fyrir þessar fullyrðingar þá rímar þróun eldsneytisverðs nákvæmlega við spá stjórnvalda sjálfra. Í áhrifamati sem fylgdi frumvarpi um kílómetragjald var gert ráð fyrir að nettóáhrif kílómetragjalds og niðurfellingar eldsneytisgjalda yrði á bilinu 0 til 0,10% til hækkunar á vísitölu. Raunin varð 0,05% hækkun. Því benda verðbólgutölur til þess að lækkun eldsneytisgjalda hafi skilað sér nákvæmlega eins og að var stefnt.

Stjórnvöld virðast hins vegar hafa misreiknað áhrif hærri vörugjalda á ökutæki og skertra rafbílastyrkja hrapallega. Í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu kom fram að áætluð áhrif hærri vörugjalda yrðu um 0,10% til hækkunar á vísitölu. Raunin varð 0,56% hækkun. Sú hækkun er stærsti orsakaþáttur hærri verðbólgumælingar núna í janúar.

Bensínbrúsinn

Það er ódýrt að skella skuldinni á aðra þegar ríkisvaldið keyrir sjálft upp kostnað neytenda með því að hækka neysluskatta með skömmum fyrirvara. Tillaga um hækkun vörugjalda var lögð inn til Alþingis milli umræðna um fjárlög og fékk því ekki sjálfstæða þinglega meðferð. Stjórnvöld áætla 7,5 ma. kr. í viðbótartekjur vegna hækkunarinnar, sem er svipuð upphæð og hækkun veiðigjalda á að skila.

Valdhafar geta ekki verið hissa á því að varnaðarorð margra aðila hafi nú raungerst. Í viðbrögðum sínum væri nær að taka ábyrgð á erfiðri stöðu og ráðast að rót vandans á útgjaldahlið ríkissjóðs. Áður en stjórnvöld kenna öðrum um að kynda undir verðbólgubálið ættu þau að byrja á því að leggja frá sér bensínbrúsann.

Greinin birtist fyrst á Vísi, 3. febrúar 2026.