Hvert fara skattpeningarnir 2027?

Áætlað er að tekjur ríkissjóðs verði rúmir 1.708 milljarðar króna en gjöld tæpir 1.704 milljarðar samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2027. Ríkissjóður mun samkvæmt frumvarpinu því skila um 5 milljörðum í afgang á næsta ári sem jafngildir um 0,3% af heildarútgjöldum ársins 2027.

Samkvæmt frumvarpinu munu útgjöld aukast um 83 milljarða frá samþykktum fjárlögum 2026. Sú útgjaldaaukning jafngildir æviskattsgreiðslum 605 einstaklinga.[1] Þá aukast útgjöld sem falla undir málefnasvið ráðuneyta, þ.e. án æðstu stjórnar ríkisins og vaxtagjalda, um 73 milljarða. Útgjaldaaukningin er misjöfn milli ráðuneyta en aðeins í umhverfis-, orku- og loftlagsráðuneytinu lækka útgjöld á milli ára.

Hlutfallsleg aukning útgjalda er mest í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu, sem er jafnframt næst útgjaldaþyngsta ráðuneytið samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Aukningin er um 9% á milli ára en þar vega þyngst aukin útgjöld vegna örorku og ellilífeyri, atvinnuleysistrygginga og fæðingarorlofs. Útgjaldaaukningin er næst mest hjá utanríkisráðuneytinu, eða um 8%. Þar er hækkunin einkum tilkomin vegna aukinna útgjalda til varnarmála.

Útgjöld umhverfis-, orku- og loftlagsráðuneytisins lækka um 6% á milli ára. Rekja má lækkunina til lægri framlaga til loftlags- og orkusjóðs, vegna lækkunar styrks til kaupa á rafbílum, sem og lægri útgjalda vegna ráðstöfunar losunarheimilda.

Lífeyrisútgjöld, Landspítali og vaxtagjöld stærstu liðirnir

Lífeyristryggingar eru stærsti einstaki fjárlagaliðurinn og vega þær því þyngst í bókhaldi ríkissjóðs, en útgjöldin nema 268 milljörðum króna og vaxa um 10% á milli ára. Undir lífeyristryggingar falla m.a. örorku-, elli- og barnalífeyrir. Næst stærsti liður fjárlaga eru vaxtagjöld, en á komandi ári er áætlað að ríkissjóður borgi 136 milljarða í vexti af skuldum sínum. Þriðji stærsti fjárlagaliðurinn er Landspítalinn, en útgjöld til hans nema 132 milljörðum króna.

Hlutfallsleg útgjaldaaukning er mest í atvinnuleysistryggingasjóð eða um 19% þegar horft er til tíu stærstu fjárlagaliðanna. Sú aukning er einkum tilkomin vegna væntinga um aukið atvinnuleysi. Næst mesta hlutfallslega útgjaldaaukningin er framlag ríkissjóðs til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, en hún nemur 17%. Þá útgjaldaaukningu má rekja til þess að gjaldfrjálsar skólamáltíðir eru færðar inn í jöfnunarsjóðinn en áður voru þær undir félags- og húsnæðismálaráðuneytinu.

Útgjöld til tveggja af tíu dýrustu fjárlagaliðunum lækka á milli ára. Framlög til Vegagerðarinnar lækka um 6% eða 3,6 milljarða króna og lífeyrisskuldbindingar lækka um 2%. Alls eru útgjöld vegna tíu stærstu fjárlagaliðanna 952 milljarða króna eða ríflega helmingur heildarútgjalda ríkissjóðs.

Útgjöld lítill fyrirvari um mikilvægi

Fjárlögin eru yfirgripsmikil og sýna fram á víðtækt hlutverk ríkisins. Gagnlegt getur verið að setja liðina í samhengi við aðra til að átta sig betur á umfangi þeirra.

Til dæmis nema útgjöld ríkissjóðs vegna reksturs Veðurstofunnar og endurgreiðslna vegna kvikmyndagerðar bæði um 4,8 milljarða hvort. Þá nema framlög ríkissjóðs til hlutdeildalána um 1,4 milljarða, rétt eins og rekstur Þjóðminjasafnsins. Rekstrarkostnaður Samkeppniseftirlitsins og Lögreglustjórans á Vestfjörðum er um 700 milljónir hvort. Þá eru útgjöld til Perónuverndar og embættis forseta Íslands um 400 milljónir.

Fjárlögin skilgreina útgjöldin

Samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar má ekki greiða gjald úr ríkissjóði nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Fjárlög hvers árs skilgreina þannig hversu miklu ríkissjóður mun eyða í hvern málaflokk. Fjárlagafrumvarpið mótar því ekki aðeins útgjaldaramma ríkissjóðs heldur segir það einnig til um hvernig skattfé landsmanna skuli ráðstafað.

Viðskiptaráð vinnur nú að umsögn um fjárlögin og mun þar fjalla nánar um þróun ríkisútgjalda undanfarin ár og leggja fram tillögur að hagræðingu og bættri nýtingu á skattfé.