Aukið öryggi fjarskipta þarf ekki að kalla á aukinn opinberan rekstur

Viðskiptaráð hefur til umsagnar forsamráðs um efnistök grænbókar um fjarskipti og netöryggi. Að mati ráðsins er slíkt forsamráð til fyrirmyndar enda stuðlar það að snemmtækri aðkomu hagaðila og því að sjónarmið þeirra nýtist við mótun grænbókarinnar.

Öryggi og viðnámsþróttur fjarskiptainnviða

Fjarskipti eru grundvallarinnviður nútímasamfélags og truflanir á þeim geta haft víðtæk áhrif á atvinnulíf, opinbera þjónustu og samfélagið í heild. Mikilvægt er því að stjórnvöld móti skýra og heildstæða stefnu um öryggi og viðnámsþrótt fjarskiptainnviða og taki þar mið af þróun og reynslu nágrannaríkja Íslands.

Viðskiptaráð leggur áherslu á að við uppbyggingu öruggra fjarskipta verði eftir fremsta megni byggt á lausnum sem þegar eru til staðar á markaði og þeirri sérþekkingu og fjárfestingu sem þar hefur byggst upp. Öryggismarkmið kalla ekki sjálfkrafa á aukinn opinberan rekstur eða sértækar ríkislausnir. Stjórnvöld ættu fremur að skilgreina með skýrum hætti þær kröfur sem mikilvægir fjarskiptainnviðir þurfa að uppfylla og skapa fyrirtækjum svigrúm til að þróa og bjóða hagkvæmar lausnir sem uppfylla þær kröfur.

Jafnframt er mikilvægt að kröfur vegna fjarskipta- og netöryggis séu málefnalegar, gagnsæjar og í samræmi við þá áhættu sem þeim er ætlað að mæta. Með því má stuðla að auknu öryggi og viðnámsþrótti án þess að draga að óþörfu úr samkeppni, nýsköpun eða fjárfestingu á fjarskiptamarkaði.

NIS2 og innleiðing EES-regluverks

Viðskiptaráð tekur undir mikilvægi þess að grænbókin veiti fyrirtækjum og öðrum hagaðilum aukinn fyrirsjáanleika um þær breytingar sem væntanleg innleiðing NIS2-tilskipunarinnar mun hafa í för með sér. Fyrirsjáanlegt regluumhverfi er forsenda þess að fyrirtæki geti undirbúið sig tímanlega fyrir nýjar kröfur og ráðstafað fjármunum og mannafla með skilvirkum hætti.

Jafnframt er mikilvægt að gæta hófs við innleiðingu tilskipunarinnar. Viðskiptaráð hefur ítrekað varað við gullhúðun EES-regluverks, þ.e. að við íslenska innleiðingu séu gerðar ríkari eða víðtækari kröfur en leiðir af viðkomandi EES-gerð. Í því samhengi þarf einnig að gæta að tímasetningu innleiðingar. Snemmtæk innleiðing getur í reynd haft sambærileg áhrif og gullhúðun ef íslensk fyrirtæki þurfa að uppfylla kostnaðarsamar kröfur fyrr en keppinautar þeirra á öðrum mörkuðum innan EES.

Almennt er mikilvægt að innleiðing stafræns regluverks taki mið af íslenskum aðstæðum innan þess svigrúms sem EES-skuldbindingar heimila. Smæð markaðarins, kostnaður við stjórnsýslu og eftirlit og áhrif nýrra krafna á íslensk fyrirtæki geta verið önnur en á stærri mörkuðum. Markmiðið ætti því að vera skilvirk og hófleg innleiðing sem tryggir þau markmið sem að er stefnt án þess að leggja meiri byrðar á fyrirtæki en nauðsynlegt er.

Eftirlit, samkeppni og fjárfesting

Að mati Viðskiptaráðs er ekki unnt að fjalla með fullnægjandi hætti um samkeppni og fjárfestingu á fjarskiptamarkaði án þess að taka sérstaklega til skoðunar hvernig eftirlit með markaðnum er framkvæmt í reynd. Eftirlit þarf að vera skilvirkt, fyrirsjáanlegt og í réttu hlutfalli við þá hagsmuni sem því er ætlað að vernda. Jafnframt þarf að gæta þess að regluverk og eftirlit verði ekki óþarflega íþyngjandi fyrir nýsköpun, fjárfestingu og vöxt fyrirtækja á markaði.

Samhliða hröðum vexti stafræns regluverks á EES-svæðinu eykst jafnframt hætta á skörun milli verksviða eftirlitsstofnana og þar með aukinni og flóknari stjórnsýslubyrði fyrir fyrirtæki. Mikilvægt er að grænbókin taki mið af þessari þróun og að við frekari mótun regluverks verði leitast við að tryggja skýra verkaskiptingu, samhæfingu eftirlits og að fyrirtæki þurfi ekki að sæta sambærilegum kröfum eða upplýsingaskyldu gagnvart fleiri en einum eftirlitsaðila að óþörfu.

Þá skiptir máli að lögbundnum tímafrestum í markaðseftirliti sé fylgt. Samkvæmt 44. gr. laga um fjarskipti ber Fjarskiptastofu að endurskoða markaðsgreiningar á fimm ára fresti að jafnaði. Í reynd hafa tafir á slíkri endurskoðun á köflum numið mörgum árum umfram lögbundinn frest og hefur Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) ítrekað gert athugasemdir við tafir á markaðsgreiningum íslenskra stjórnvalda.[1]

Afleiðingin er sú að kvaðir á fjarskiptafyrirtæki geta byggst á markaðsaðstæðum sem eru löngu úreltar ef viðkomandi markaðir hafa tekið verulegum breytingum. Slíkt getur skert getu fyrirtækja til að bregðast við breyttum samkeppnisaðstæðum og fjárfesta með eðlilegum hætti. Tímanlegar markaðsgreiningar eru því ekki aðeins formsatriði heldur forsenda þess að kvaðir endurspegli raunverulegar markaðsaðstæður og að fyrirtæki búi við nægjanlega fjárfestingarvissu.

Viðskiptaráð telur mikilvægt að í grænbókinni verði fjallað um hvernig tryggja megi að eftirlitsstofnanir á sviði fjarskipta hafi burði og skilvirkt verklag til að standa við lögbundna fresti. Jafnframt mætti skoða aukna nýtingu þeirra úrræða sem þegar standa til boða, svo sem aðkomu BEREC þegar fyrirsjáanlegt er að markaðsgreiningu verði ekki lokið innan lögbundinna tímamarka.

Íslensk landshöfuðlén

Í samráðsskjalinu er jafnframt vikið að stjórnun og umgjörð íslenska landshöfuðlénsins „.is“. Viðskiptaráð tekur undir mikilvægi þess að tryggja traustan og öruggan rekstur landshöfuðlénsins en leggur áherslu á að mikilvægi þess sem stafræns innviðar geti ekki eitt og sér réttlætt aukna opinbera íhlutun í starfsemi skráningarstofu.

Sýna þarf fram á skýra þörf fyrir hverja þá viðbótarkvöð sem fyrirhugað er að leggja á starfsemina og gæta þess að kvaðir og eftirlit gangi ekki lengra en nauðsynlegt er. Sú staðreynd að einn aðili annast skráningu „.is“-léna réttlætir þannig ekki ein og sér íþyngjandi sérreglusetningu eða opinbera íhlutun í rekstrarlegar ákvarðanir. Þá þarf að hafa í huga að „.is“-höfuðlénið er í samkeppni við fjölmörg önnur höfuðlén og að séríslenskar kvaðir geta veikt samkeppnisstöðu þess og til lengri tíma dregið úr notkun þess.[2]

Hagræðing og samstarf við markaðinn

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er einföldun stjórnsýslu og hagræðing í ríkisrekstri meðal helstu áherslna stjórnvalda. Viðskiptaráð telur mikilvægt að þau markmið sem lúta að auknu öryggi fjarskipta leiði ekki sjálfkrafa til aukins opinbers rekstrar þar sem lausnir á markaði geta náð sömu eða betri markmiðum með hagkvæmari hætti.

Öryggi, yfirráð og viðnámsþróttur fjarskiptakerfa kalla ekki á að ríkið eigi eða reki viðkomandi innviði sjálft. Þvert á móti getur markvisst samstarf við sérhæfð fjarskiptafyrirtæki tryggt aðgang að nýjustu tækni og sérþekkingu samhliða því að ríkið skilgreini skýrar kröfur um öryggi, aðgengi og þjónustustig. Með því má nýta fjármuni ríkisins betur án þess að slegið sé af kröfum um öryggi eða yfirráð yfir mikilvægri þjónustu.

Við fyrirhugaðar sameiningar ríkisfyrirtækja og stofnana þarf jafnframt að gæta þess að þær leiði ekki til óþarfrar útvíkkunar opinbers rekstrar á fjarskiptamarkaði eða ryðji einkafjárfestingu til hliðar. Slíkt getur aukið kostnað ríkisins, bundið fjármagn sem nýta mætti til annarra verkefna og dregið úr samkeppni og fjárfestingarhvata á markaði.

Í þessu samhengi skiptir einnig máli að umgjörð fjarskiptamarkaðarins sé skilvirk og fyrirsjáanleg. Fyrirtæki á fjarskiptamarkaði þurfa skýrar og tímanlegar leikreglur ef ætlast er til þess að þau ráðist í umfangsmiklar og langtímafjárfestingar í fjarskiptainnviðum. Skilvirkt markaðseftirlit, hófleg og málefnaleg opinber íhlutun og markviss nýting lausna á markaði fara því saman við markmið um öruggari og hagkvæmari fjarskipti.

Við mótun grænbókarinnar telur Viðskiptaráð mikilvægt að gengið verði út frá því að aukið öryggi fjarskipta þurfi ekki að kalla á aukinn opinberan rekstur eða aukna reglubyrði. Forgangsraða ætti skýrum öryggiskröfum, tímanlegu og skilvirku eftirliti og nýtingu þeirrar sérþekkingar og innviða sem þegar eru til staðar á markaði.

Samhliða hraðri þróun stafræns regluverks er sérstaklega mikilvægt að forðast gullhúðun, óþarfa skörun eftirlits og séríslenskar kvaðir sem draga úr samkeppnishæfni. Með fyrirsjáanlegum leikreglum og hóflegri opinberri íhlutun má styrkja öryggi fjarskipta samhliða því að skapa skilyrði fyrir áframhaldandi nýsköpun, fjárfestingu og samkeppni.