Tímabært að endurskoða áfengissölu

Viðskiptaráð hefur tekið til umsagnar frumvarp til laga um breytingu á áfengislögum. Með frumvarpinu er lagt til að sala áfengis í gegnum innlendar netverslanir verði heimiluð samhliða því að settur verði skýr lagarammi um slíka starfsemi.

Í fyrsta lagi vill Viðskiptaráð árétta að vefverslun með áfengi er nú þegar leyfileg og í boði hjá mörgum rekstraraðilum hérlendis. Einungis ríkir lagaleg óvissa um heimildir innlendra aðila til að starfrækja vefverslun á jafnréttisgrundvelli við erlenda aðila. Þessi staða hefur leitt til þess að erlendar vefverslanir hafa aukið markaðshlutdeild sína hérlendis á undanförnum misserum. Að því leyti tekur ráðið undir markmið frumvarpsins um að jafna stöðu innlendra áfengisvefverslana við sambærilegar erlendar vefverslanir. Viðskiptaráð telur frumvarpið engu að síður ganga of skammt og leggur til að einnig verði ráðist í frekari breytingar.

Rétta þarf stöðu innlendra aðila

Það er eflaust einsdæmi í íslenskri löggjöf að íslenskum neytendum sé ekki heimilt að kaupa vöru af innlendri verslun en heimilt að versla af erlendri verslun og fá senda heim að dyrum. Núverandi lagaumgjörð þjónar ekki tilgangi sínum og tekur ekki tillit til tækniframara og þeirra breytinga sem hafa orðið á alþjóðaviðskiptum á neytenda markaði. Í framkvæmd geta neytendur flutt inn áfengi frá erlendum vefverslunum að vild til einkaneyslu en hið opinbera handstýrir neytendum í viðskipti við erlendar verslanir með því að takmarka atvinnufrelsi hér á landi. Þessu til viðbótar er nauðsynlegt að endurskoða 20. gr. laganna, sem bannar hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum, en Ísland er eitt fárra Evrópulanda þar sem almennt bann er lagt við áfengisauglýsingum. Alþjóðlegar sjónvarpsútsendingar, internetið, samfélagsmiðlar og áfengislaus eða -lítil vörumerki hafa gert framangreint bann marklaust þegar kemur að forvörnum. Einu áhrif bannsins eru að veikja stöðu innlendra áfengisframleiðenda og fjölmiðla samanborið við erlenda samkeppnisaðila.

Tímabært er að bæta úr framangreindu og jafna þannig stöðu innlendra fyrirtækja gagnvart erlendum á sviðum verslunar, framleiðslu og auglýsingasölu. Samhliða afnámi auglýsingabanns mætti setja sértæk skilyrði fyrir áfengisauglýsingum.

Afnema ætti einkasölu ríkisins á áfengi

Þá telur Viðskiptaráð tímabært að afnema einkasölu ríkisins á áfengi. Í markmiðsákvæði 2. gr. laga um verslun með áfengi og tóbak nr. 86/2011 segir að markmið laganna sé meðal annars að vernda ungt fólk gegn neyslu áfengis og draga úr skaðlegum áhrifum áfengisneyslu með því að takmarka og stýra aðgengi að áfengi.

Það hefur sýnt sig að núverandi fyrirkomulag er illa til þess fallið að takmarka aðgengi almennings að áfengi. Þannig hefur verslanafjöldi ÁTVR margfaldast á undanförnum áratugum og eru Vínbúðirnar nú orðnar 51 talsins. Þar að auki heldur ÁTVR úti öflugu markaðsstarfi og starfrækir netverslun auk 7 afhendingarstaða til viðbótar við verslanir sínar.[1] Þessu til viðbótar hefur erlendum vefverslunum fjölgað umtalsvert, innflutningur hefur verið gefinn frjáls, áfengissala á framleiðslustað hefur verið leyfð og neytendur geta fengið áfengi á veitingastöðum, kaffihúsum og kappleikjum, í sjoppum, matarvögnum, flugvélum og ferjum svo eitthvað sé nefnt. Samhliða þessu stóraukna aðgengi hefur unglingadrykkja dregist verulega saman.

Hið opinbera beitir nú þegar sértækum sköttum til að hækka verð á áfengi og takmarkar þannig aðgengi. Þeir skattar eru óháðir fyrirkomulagi ríkiseinokunar. Þótt áfengi sé ekki líkt og hver önnur neysluvara þýðir það ekki að hið opinbera þurfi að standa að sölu þess.

Þannig hafa fjölmargar vörur sem almennt teljast ekki til venjulegra neysluvara, s.s. lyf, skotvopn og flugeldar, um árabil verið seldar af einkaaðilum. Aðgengi er aðeins einn af mörgum þáttum sem hafa áhrif á neyslu áfengis og ríkiseinokun er aðeins ein af mörgum leiðum til að takmarka aðgengi. Forvarnir og öflug meðferðarúrræði eru hér eftir sem hingað til árangursríkasta leiðin til að draga úr neikvæðum afleiðingum áfengisneyslu - ekki takmarkanir á frelsi fullorðinna einstaklinga til neyslu þess.

Í ljósi framangreinds telur Viðskiptaráð ástæðu til ráðast í gagngera endurskoðun á sölufyrirkomulagi áfengis á Íslandi til að draga úr skerðingum á atvinnufrelsi. Það má gera án þess að gefa afslátt af lýðheilsumarkmiðum. Með það að leiðarljósi hefur ráðið áður talað fyrir því að tekið verði upp fyrirkomulag áfengissöluleyfa með skýrum viðurlögum við lögbrotum, svipað og það sem nú gildir um smásölu tóbaks.[2]

Að framangreindu virtu hvetur Viðskiptaráð til þess að frumvarpið nái fram að ganga og samhliða verði ráðist í endurskoðun á sölufyrirkomulagi áfengis.