Eru skattahækkanir óhjákvæmilegar?

Ljóst er að verulega mun sverfa að í fjármálum hins opinbera á næstu misserum í kjölfar hruns íslenska fjármálakerfisins. Efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er til vitnis um það, en þar er gert ráð fyrir umtalsverðum halla á rekstri hins opinbera á í ár og á því næsta. Við stjórnvöldum blasir því það vandasama verkefni að brúa þann fjárlagahalla sem sem þjóðin stendur frammi fyrir. Í þessari viðleitni eru einkum tvær leiðir færar: hækka skatta og opinbera gjaldheimtu eða skera niður útgjöld og hagræða í opinberum rekstri. Því miður virðist fyrri leiðin hljóta aukinn hljómgrunn, nú síðast á fundi Samfylkingarinnar á Hótel Borg í gærkvöldi, en þar voru þau orð látin falla að skattahækkanir væru óhjákvæmilegar og að einhver hluti þeirra yrði varanlegur.

Skattahækkanir og aukin opinber gjaldheimta eru lítt heppilegar aðgerðir í núverandi árferði. Til að auka skatttekjur þarf annað hvort að auka hlutfallslega skattheimtu eða breikka þá skattstofna sem mynda tekjurnar. Í þessu sambandi má ekki gleyma að þessi tvær þættir vinna gegn hvor öðrum. Aukin skattbyrði leiðir í flestum tilfellum til minnkandi umsvifa og þar af leiðandi þrengri skattstofna. Það er því ekki öruggt að skattahækkanir skili ríkinu auknum tekjum, sér í lagi við núverandi aðstæður. Eins og staðan er í efnahagsmálum þjóðarinnar gæti beinlínis reynst skaðlegt að hækka skatta. Atvinnulífið og heimilin í landinu berjast þegar í bökkum og er ekki á það bætandi með skattahækkunum. Þá er aukin opinber gjaldheimta líkleg til að bitna harkalega á heimilunum í formi verðbólgu, líkt og gerðist með hækkun opinberrar álagningar skömmu fyrir áramót, en hún rataði beint inn í vísitölu neysluverðs og hækkaði því verðtryggðar skuldir.

Sú leið að mæta fjárlagahallanum með auknu aðhaldi í opinberum rekstri og niðurskurði í útgjöldum er mun vænlegri til árangurs og býður upp á meiri möguleika en skattahækkanir. Útgjöld hins opinbera hafa vaxið gífurlega á síðustu árum og því ljóst að svigrúm til niðurskurðar er mjög mikið, raunar svo mikið að fátt sýnist því til fyrirstöðu að hægt sé að mæta fjárlagahallanum að stærstum hluta með auknu aðhaldi af hálfu hins opinbera. Umræðan um að varanlegar skattahækkanir séu óhjákvæmilegar er því á villigötum. Í þessu sambandi minnir Viðskiptaráð á skýrslu sína „Útþensla hins opinbera: orsakir, afleiðingar og úrbætur“, þar sem ítarlega er fjallað um þróun ríkisútgjalda á síðustu árum og möguleika til úrbóta á því sviði.

Um mikilvægi þess að forðast skattahækkanir er fjallað ítarlega í skoðun Viðskiptaráðs, „Forðast ber skattahækkanir“.