Hallalaus fjárlög fagnaðarefni en skattahækkanir óþarfar

Fjármála- og efnahagsráðherra kynnti frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2027 þann 8. september. Þar er gert ráð fyrir að ríkissjóður verði rekinn með 5 ma. kr. afgangi, en hann hefur verið rekinn með halla á hverju ári frá 2019.[1] Viðskiptaráð hefur um árabil kallað eftir því að fjárlagagatinu verði lokað og fagnar því að það gangi nú eftir.

Tveir þriðju með aðhaldi, þriðjungur með sköttum

Afkomubatinn er sóttur með tvennum hætti. Annars vegar með 44 ma. kr. aðhaldi í útgjöldum: almennu aðhaldi, fækkun stöðugilda og sértækum útgjaldaaðgerðum. Hins vegar með nýjum tekjuráðstöfunum upp á 22,6 ma. kr.[1] Það er jákvætt að útgjaldahliðin beri tvo þriðju hluta aðlögunarinnar, enda hafa útgjöld ríkisins vaxið langt umfram það sem sjálfbært er. Þriðjungurinn sem sóttur er í vasa heimila og fyrirtækja er hins vegar áhyggjuefni.

Fimm skattahækkanir sem allar hafa neikvæð áhrif

Nýju tekjuráðstafanirnar eru fimm (mynd 1). Bankaskattur hækkar úr 0,145% í 0,254% af skuldum fjármálafyrirtækja og skilar 6 ma. kr. Slíkur skattur veltist út í vaxtamun og lendir á heimilum og fyrirtækjum í formi hærri útlánsvaxta eða lægri innlánsvaxta. Ný gjaldtaka á ferðaþjónustu skilar 5 ma. kr. og flutningur baðlóna í efra þrep virðisaukaskatts 4 ma. kr. Hvort tveggja hækkar verð á Íslandsferð, veikir samkeppnishæfni Íslands sem áfangastaðar og dregur úr gjaldeyristekjum. Kílómetragjald hækkar umfram verðlag og skilar 4 ma. kr. sem koma beint úr ráðstöfunartekjum heimila. Loks lækkar endurgreiðsla virðisaukaskatts af vinnu við íbúðarhúsnæði úr 35% í 20%, sem hækkar byggingar- og viðhaldskostnað og eykur svarta vinnu.

Skattahækkanir á viðkvæmum tíma

Skattahækkanirnar koma á tíma þegar hagkerfið stendur höllum fæti. Verðbólga mældist 5,6% í ágúst,[2] atvinnuleysi mældist 6,3% í júlí samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar[3] og hagvöxtur var aðeins 1,3% á síðasta ári.[4] Við slíkar aðstæður draga hærri skattar úr ráðstöfunartekjum, fjárfestingu og eftirspurn og gera aðlögun hagkerfisins erfiðari en ella.

Lokum bilinu á útgjaldahlið

Viðskiptaráð hvetur stjórnvöld til að falla frá skattahækkununum og loka bilinu sem eftir stendur með frekara aðhaldi í útgjöldum. Svigrúmið er til staðar. Í umsögn sinni um fjárlög 2026 lagði ráðið fram 46 tillögur um hagræðingu sem skila myndu 109 ma. kr. á ári með niðurlagningu og endurskoðun verkefna, sameiningu stofnana, eignasölu og breytingum á starfsmannahaldi ríkisins.[5] Ráðið mun uppfæra tillögurnar í umsögn sinni um fjárlagafrumvarp 2027 og leggja þær fyrir fjárlaganefnd Alþingis.