Skyldubundið samræmt námsmat til bóta

Viðskiptaráð hefur tekið til umsagnar drög að reglugerð um fyrirkomulag og framkvæmd samræmds námsmats í grunnskólum. Reglugerðardrögin byggja á nýlegum breytingum á lögum um grunnskóla nr. 91/2008, þar sem kveðið er á um fyrirkomulag og framkvæmd samræmds námsmats á grunnskólastigi.

Að mati ráðsins fela reglugerðardrögin í sér mikilvægt skref í rétta átt. Ráðið fagnar sérstaklega 10. og 11. gr. reglugerðardraganna um birtingu og samantekt niðurstaðna samræmds námsmats niður á einstaka skóla, í samanburði við landsmeðaltöl, greint niður á árganga og mælitölubil. Þær eru í samræmi við þær áherslur sem ráðið hefur sett fram á síðustu árum um mikilvægi samanburðarhæfra gagna um námsárangur. Í því sambandi má einnig nefna að í nýlegri skýrslu Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu (OECD) um íslenskt efnahagslíf var upptaka samræmds námsmats meðal lykiltillagna stofnunarinnar til að bæta námsárangur grunnskólabarna á Íslandi.

Niðurstöður samræmds námsmats nýtist á margan hátt

Markmið samræmds námsmats, eins og þau eru sett fram í 3. gr. reglugerðardraganna, eru að mati Viðskiptaráðs skýr og vel útfærð. Sérstaklega er ánægjulegt að lögð sé áhersla á að niðurstöður samræmds námsmats nýtist við skipulag kennslu, til snemmtæks stuðnings, til upplýsinga fyrir nemendur, foreldra, skóla og menntayfirvöld og sem grundvöllur að stefnumótun á landsvísu. Ráðið telur að þessa nálgun til þess fallna að stuðla að markvissari notkun gagna og auknum gæðum í skólastarfi.

Í reglugerðardrögunum er kveðið á um skyldubundið samræmt námsmat í íslensku og stærðfræði fyrir alla nemendur í 4., 6. og 9. bekk grunnskóla. Slíkt námsmat er að mati ráðsins mikilvægt skref í þá átt að veita áreiðanlegar og samanburðarhæfar upplýsingar um stöðu og framfarir nemenda og geta gripið inn í með snemmtækan stuðning þar sem þörf er á. Viðskiptaráð telur jafnframt mikilvægt að samræmt námsmat nýtist ekki eingöngu til mats á einstökum nemendum heldur einnig sem kerfismat sem gefur heildstæða mynd af stöðu grunnskóla, sveitarfélaga og skólakerfisins í heild.

Lokamat grunnskóla ætti að vera samræmt

Þrátt fyrir þær framfarir sem felast í reglugerðardrögunum ítrekar Viðskiptaráð mikilvægi þess að tryggt verði samræmt lokamat við lok grunnskólagöngu, líkt og ráðið hefur fjallað um í fyrri umsögnum um breytingar á námsmati. [1] Í reglugerðardrögunum er eins og áður segir kveðið á um skyldubundið samræmt námsmat í 4. 6. og 9. bekk, en ekki er gert ráð fyrir samræmdu lokamati við lok grunnskólagöngu. Þar til sá annmarki hefur verið lagfærður stendur eftir tvíþættur vandi.

Annars vegar verður ekki til staðar samræmdur og heildstæður mælikvarði á gæði og árangur grunnskólastarfs á Íslandi, þrátt fyrir þau markmið sem sett eru fram í 3. gr. reglugerðardraganna um samanburðarhæfar upplýsingar og stefnumótun, ef ekki er unnt að taka mið af samræmdu mati við lok grunnskólagöngu. Hins vegar munu tækifæri nemenda til inngöngu í framhaldsnám áfram ráðast af skólaeinkunnum, sem byggja á mismunandi og ósamræmdu mati milli skóla. Að mati Viðskiptaráðs gengur þetta gegn markmiðum reglugerðarinnar um jafnræði og gagnsæi og dregur úr notagildi samræmds námsmats sem kerfisbundins umbótatækis.

Yfirvöld hafa sjálf bent á að skólaeinkunnir séu ófullnægjandi mælikvarði til að bera saman gæði skólastarfs eða raunverulegan námsárangur nemenda. Viðvarandi einkunnaverðbólga og misræmi í einkunnagjöf leiðir til þess að skólaeinkunnir endurspegla í mörgum tilvikum ekki þá hæfni sem nemendur hafa náð. Þegar slíkar einkunnir eru notaðar sem lokamat grunnskóla skortir stjórnvöld raunhæfa yfirsýn yfir árangur skólastarfs yfir alla grunnskólagöngu nemenda, sem torveldar þeim að rækja lögbundna skyldu sína samkvæmt lögum um grunnskóla og tryggja öllum börnum fullnægjandi menntun.

Afleiðing þessa er sú að nemendur njóta ekki sambærilegra tækifæra til að þróa með sér færni óháð búsetu eða skóla, auk þess sem eftirlit stjórnvalda með gæðum grunnskólastarfs verður ómarkvisst. Viðskiptaráð telur því að til að reglugerðin nái að fullu þeim markmiðum sem henni eru sett, sé nauðsynlegt að hún kveði jafnframt á um samræmt lokamat grunnskóla. Slíkt lokamat er að mati ráðsins lykilforsenda þess að tryggja jafnræði nemenda, gagnsæi í menntakerfinu og raunhæfa stefnumótun á grundvelli áreiðanlegra og samanburðarhæfra gagna.

Að framangreindu virtu telur Viðskiptaráð að reglugerðardrögin feli heilt yfir í sér mikilvægar umbætur á umgjörð námsmats í grunnskólum. Viðskiptaráð hvetur þó ráðherra eftir sem áður til þess að innleiða skyldubundin samræmd próf í lok 10. bekkjar, svo unnt sé að nota niðurstöður þeirra sem lokamat á starfi grunnskóla og þar með við inntöku í framhaldsskóla.

Umsögnina í heild sinni má lesa hér.