Mótvægisaðgerðir fylgi samkeppnisundanþágum

Viðskiptaráð hefur tekið til umsagnar frumvarp til breytinga á búvörulögum. Viðskiptaráð skilaði inn umsögn um málið á fyrri stigum og vísar til hennar eftir því sem við á.[1]

Meginefni frumvarpsins er einkum þríþætt. Í fyrsta lagi að mælt verði fyrir um heimildir bænda og félaga þeirra til að eiga með sér samstarf og gera samkomulag um verkaskiptingu til að halda niðri kostnaði við framleiðslu, geymslu og dreifingu mjólkurafurða og kjötvara. Í öðru lagi að framleiðendafélög verði skilgreind með nánari hætti og að slík félög séu undir beinum yfirráðum bænda. Í þriðja lagi að mælt verði fyrir um eftirlit Samkeppniseftirlitsins með framkvæmd undanþágu frá samkeppnislögum og beitingu viðurlaga við brotum.

Viðskiptaráð Íslands hefur í fyrri umsögnum ítrekað bent á að sértækar undanþágur frá almennum samkeppnisreglum í búvörulögum geti dregið úr virkri samkeppni, aukið aðgangshindranir og torveldað nýjum aðilum að hasla sér völl á markaði. Í stað þess leggur Viðskiptaráð áherslu á skýrt, fyrirsjáanlegt regluverk, virkari samkeppni og jafnræði gagnvart öðrum atvinnugreinum þannig að lögin stuðli að hagkvæmari nýtingu framleiðslu, auknu vöruúrvali og betri verðlagningu til hagsbóta fyrir neytendur.

Skilgreining beinna yfirráða og heimildir Samkeppniseftirlitsins

Viðskiptaráð gerir athugasemd við 2. grein frumvarpsins, þar sem fjallað er um bein yfirráð yfir frumframleiðendafélögum. Með frumvarpinu er Samkeppniseftirlitinu falið að meta hvort um bein yfirráð bænda yfir félaginu sé að ræða eða ekki. Ráðið telur að hér sé Samkeppniseftirlitinu færð óeðlileg heimild til að leggja mat á hver teljist hafa yfirráð í væntanlegum framleiðendafélögum.

Betur færi á því að löggjafinn tæki af skarið um hlutlæga skýringu á því hvað felist í því að bændur hefðu bein yfirráð yfir viðkomandi félagi. Það mætti t.d. skýra út frá atkvæðamagni bænda í stjórn og þá tilgreint hvaða aðstæður geti orðið til þess að ákveðinn hluti atkvæðamagns leiði ekki til yfirráða bænda í félaginu. Þannig mætti forðast stjórnsýslutafir, tryggja að allir sætu við sama borð og að félög væru ekki að öllu leyti háð mati eftirlitsstofnunar á því hver hefur yfirráð yfir félaginu.

Viðskiptaráð telur jafnframt mikilvægt að skráningarferli framleiðendafélaga sé einfalt, skilvirkt og gagnsætt. Ljóst þarf að vera hvaða gögn teljast fullnægjandi við umsókn um skráningu, hvaða viðmið gilda við mat á yfirráðum og innan hvaða tímamarka umsóknir skuli afgreiddar, svo að umsækjendur búi við fyrirsjáanleika og réttaröryggi. Þá er mikilvægt að tryggt sé að ákvarðanir séu rökstuddar og kæranlegar í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttar.

Niðurfelling tolla fylgi undanþágum

Ef vilji stjórnvalda stendur til þess að veita sérstakar undanþágur um samkomulag um verkaskiptingu í tilteknum greinum, líkt og gert er í 71. gr. frumvarpsins, sætir það furðu að Samkeppniseftirlitinu sé samhliða veitt sérstök heimild til að mæla fyrir um að slík samkomulög eða ákvarðanir um samstarf séu óheimil, skuli breytt eða að skylt verði að láta af þeim og grípa til aðgerða samkvæmt samkeppnislögum. Að mati Viðskiptaráðs er mikilvægt að slíkar heimildir, nái þær fram að ganga, séu ekki í reynd háðar matskenndum eftirálitsákvörðunum sem geta grafið undan tilgangi undanþágunnar og dregið úr fyrirsjáanleika.

Viðskiptaráð hvetur stjórnvöld til þess að beita sér fyrir frjálsari markaði með landbúnaðarvörur á Íslandi. Ef vilji er til þess að veita undanþágur frá samkeppnislögum með það fyrir augum að ná fram auknum þjóðhagslegum ábata í framleiðslu og vinnslu landbúnaðarafurða er nauðsynlegt að grípa til mótvægisaðgerða til að tryggja frjálsa samkeppni og þar með hag neytenda.

Til þess að tryggja samkeppni, aukið vöruúrval og að væntur ábati af breyttu fyrirkomulagi skiptist með sem jöfnustum hætti milli framleiðenda og neytenda ættu stjórnvöld að fella niður tolla á landbúnaðarafurðir. Verð á einstaka vörum gæti þannig lækkað um allt að 43% og vöruúrval myndi aukast.[2] Þannig mætti tryggja að breytingar á búvörulögum yrðu framleiðendum, verslunaraðilum og neytendum til hagsbóta.

Umsögnina í heild sinni má lesa hér.