Byggingarreglur verða ekki einfaldari með tilfærslu

Viðskiptaráð hefur tekið til umsagnar áform um breytingu á lögum um mannvirki. Áformin eru liður í heildstæðri endurskoðun á stjórnsýslu mannvirkjamála sem miðar að einfaldari og markmiðsdrifnari byggingarreglugerð, skilvirkara og áhættumiðuðu eftirliti og aukinni neytendavernd.

Viðskiptaráð er fylgjandi þeim markmiðum stjórnvalda að einfalda umgjörð mannvirkjagerðar, enda hefur ráðið um árabil kallað eftir einfaldara og skilvirkara regluverki og eftirliti á þessu sviði. Ráðið tekur jafnframt undir þá greiningu á núverandi kerfi sem fram kemur í áformunum. Leyfis- og eftirlitsferli mannvirkjagerðar eru víða tímafrek og ósamræmd milli sveitarfélaga og stjórnsýsla umfangsmikil og flókin. Byggingarreglugerðin hefur jafnframt að geyma ítarleg ákvæði um tæknilega útfærslu og hönnun mannvirkja sem geta takmarkað svigrúm til að ná markmiðum regluverksins með öðrum, hagkvæmari hætti eða nýjum lausnum. Brýnt er því að löggjöfin styðji við einfaldari og markmiðsdrifnari byggingarreglugerð.

Of ítarlegar kröfur og flókin stjórnsýsla eru til þess fallnar að auka byggingarkostnað og tefja uppbyggingu án samsvarandi ávinnings. Viðskiptaráð styður því að regluverkið verði fært í markmiðsdrifnari og áhættumiðaðri farveg þar sem áhersla er lögð á öryggi og gæði en svigrúm aukið til hagkvæmra lausna.

Áhættumiðað eftirlit og óháðar skoðunarstofur

Viðskiptaráð hefur almennt lagt áherslu á að opinbert eftirlit sé útfært með sem minnst íþyngjandi hætti og að kostnaður vegna þess sé lágmarkaður án þess að slakað sé á nauðsynlegum kröfum um öryggi og gæði. Viðskiptaráð tekur undir þá stefnu samkvæmt áformunum að byggingareftirlit verði áhættumiðað þannig að umfang þess taki mið af eðli, umfangi og áhættu hverrar framkvæmdar. Einfaldar og áhættulitlar framkvæmdir eiga þannig ekki að sæta sama stjórnsýslu- og eftirlitsþunga og umfangsmikil og flókin mannvirkjagerð.[1]

Jafnframt er jákvætt að fyrirhugað sé að færa tæknilegt eftirlit með hönnun og framkvæmd að verulegu leyti frá byggingarfulltrúum til óháðra skoðunarstofa. Opinbert eftirlit þarf ekki í öllum tilvikum að vera framkvæmt af stjórnvöldum sjálfum og stuðlar aðskilnaður stjórnsýslu- og framkvæmdaþátta eftirlits að skilvirkara fyrirkomulagi. Viðskiptaráð telur að framkvæmd eftirlits eigi að vera falin faggiltum skoðunarstofum, enda tryggir faggilding með sjálfstæðum hætti hæfni og óhæði þeirra.

Í áformunum er gert ráð fyrir að skoðunarstofum verði skylt að fylgja reglum, leiðbeiningum og skoðunarlistum HMS. Við útfærslu breytinganna þarf að gæta þess að einföldun byggingarreglugerðar leiði ekki til þess að ítarlegar kröfur sem teknar eru úr reglugerðinni verði í reynd færðar yfir í leiðbeiningar, skoðunarlista eða annað útgefið efni stjórnvalda. Mikilvægt er því að skýr skil verði milli bindandi krafna annars vegar og leiðbeininga og skoðunarlista um framkvæmd eftirlits hins vegar. Slík gögn ættu að styðja við samræmda framkvæmd en ekki fela í sér sjálfstæðar efnislegar kröfur umfram það sem leiðir af lögum og reglugerðum. Að öðrum kosti er hætt við að fyrirhuguð einföldun skili sér ekki í minni reglubyrði fyrir þá sem þurfa að fylgja reglunum.

Viðskiptaráð telur jafnframt jákvætt að leggja eigi niður núverandi byggingarstjórakerfi og skýra ábyrgð verkeigenda, hönnuða og iðnmeistara. Mikilvægt er að sú breyting leiði til einfaldari og skýrari ábyrgðarskiptingar en leiði ekki til aukinnar stjórnsýslubyrði eða tvíverknaðar.

Viðurlaga- og íhlutunarheimildir þurfa að vera skýrt afmarkaðar

Viðskiptaráð gerir ekki athugasemd við að HMS hafi fullnægjandi úrræði til að bregðast við alvarlegum eða ítrekuðum brotum. Í áformunum er meðal annars gert ráð fyrir heimildum HMS til að beita dagsektum eða stjórnvaldssektum, stöðva verk og svipta eða afturkalla löggildingar, réttindi eða leyfi. Um er að ræða íþyngjandi úrræði sem geta haft veruleg áhrif á atvinnurekstur og réttarstöðu einstaklinga og fyrirtækja.

Við útfærslu frumvarpsins þarf því að tryggja að skilyrði fyrir beitingu hvers úrræðis séu skýr og fyrirsjáanleg, að viðurlög séu í samræmi við eðli og alvarleika brots og að vægari úrræðum sé beitt þegar þau duga til að ná markmiði eftirlitsins. Aukin áhersla á áhættumiðað byggingareftirlit á að leiða til markvissara eftirlits og minni stjórnsýslubyrði þar sem áhætta er lítil en ekki skapa almenna heimild til aukins eftirlits eða íþyngjandi íhlutunar án skýrra og málefnalegra viðmiða.

Tækifæri sem ætti að nýta með réttum hætti

Viðskiptaráð styður markmið áformanna um einfaldara og markmiðsdrifið regluverk, skilvirkara og áhættumiðað eftirlit og samræmdari stjórnsýslu mannvirkjamála. Áformin fela að mati ráðsins í sér tækifæri til að ráðast í verulega einföldun á regluverki sem hefur bein áhrif á kostnað og hraða uppbyggingar húsnæðis og annarra mannvirkja.

Til þess að þau markmið náist þarf þó að gæta þess að tæknilegar kröfur sem teknar eru úr byggingarreglugerð færist ekki einfaldlega yfir í útgefið efni stjórnvalda. Árangur breytinganna ætti að meta út frá því hvort þær fækki í reynd óþarfa kröfum og stjórnsýsluskrefum, stytti afgreiðslutíma, auki svigrúm til nýrra og hagkvæmra lausna og dragi úr kostnaði við mannvirkjagerð, án þess að slakað sé á nauðsynlegum kröfum um öryggi og gæði.